In bài này 

Năng lực (NL) sử dụng tiếng Việt (TV) của học sinh (HS) ở trường Trung học phổ thông (THPT) với tư cách là một công cụ để giao tiếp, để tư duy, học tập vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế, một trong những NL còn hạn chế nhất là năng lực nói. Vì thế, việc rèn luyện năng lực tiếng Việt cho học sinh THPT trong giờ học Ngữ văn là rất cần thiết. 

Để rèn luyện năng lực nói TV cho HS THPT trong giờ học Ngữ văn đòi hỏi giáo viên cần vận dụng được những phương pháp dạy học tích cực để khơi gợi niềm đam mê, hứng thú, ý thức tự rèn luyện từ học sinh. Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án (DHTDA) là một trong những lựa chọn tích cực của giáo viên trong dạy – học Ngữ văn nhằm rèn luyện năng lực nói tiếng Việt cho học sinh.

Dạy học theo dự án?

Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án. Nhiều tác giả cho rằng DHTDA là mô hình, tác giả khác cho rằng đó là hình thức dạy học, hay là phương pháp dạy học. Vậy, ta có thể hiểu rằng khi DHTDA chúng ta vận dụng những phương pháp khác nhau để thực hiện nó. Do đó, DHTDA là một sự phức hợp nhiều phương pháp, phương pháp này chính là nghĩa hẹp; trong dạy học theo nghĩa rộng, ta có thể dùng phương pháp DHTDA để cho biết đây là một phương pháp dạy học mang tính chất phức hợp.

Theo Chương trình dạy học Intel – Khóa học cơ bản/ Intel Teach Essentials (ITE): “Học theo dự án là mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Cách học này phát triển kiến thức và kỹ năng của học sinh thông qua một nhiệm vụ mở rộng, đỏi hỏi học sinh phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua cả sản phẩm lẫn phương tiện thực hiện” [1]

Theo Trịnh Văn Biều, Phan Đồng Châu Thủy, Trịnh Lê Hồng Phương: “Dạy học dự án là một hình thức dạy học PPDH phức hợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (dự án) có thật trong đời sống, theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành và tạo ra sản phẩm cụ thể” [2, tr.8]

Theo Đỗ Hương Trà, “DHDA là một cách tiếp cận nhằm làm cho học sinh kiên trì theo đuổi một tiến trình có mục đích trong những tương tác xã hội mà học đã hiểu rõ mục đích cần đạt được”[3, tr.12]

Trên đây là tập hợp một số khái niệm về DHTDA. Ta thấy tất cả các khái niệm trên có một điểm tương đồng, thống nhất như sau: định hướng vào người học, định hướng thực tiễn, định hướng vào sản phẩm.

Học theo dự án, học sinh không còn tiếp thu kiến thức thụ động một chiều từ giáo viên nữa, mà qua việc thực hiện dự án học tập theo yêu cầu của giáo viên, học sinh tự tìm hiểu, khám phá và khắc sâu kiến thức, dưới sự hướng dẫn và giám sát của giáo viên. Sản phẩm dự án là kết quả để đánh giá sự thành công hay không thành công của DHTDA.

Nguyên nhân năng lực nói tiếng Việt của học sinh ở THPT còn yếu

Một bộ phận HS THPT rất ngại nói trong giờ học, các em có tâm lí ngại ngùng, sợ mình nói sai, điều đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, xin đề cập đến những nguyên nhân phổ biến nhất:

Thứ nhất, sự hạn chế về vốn sống, kiến thức, kỹ năng giao tiếp khiến HS e dè khi phải nói một vấn đề gì đó.

Thứ hai, HS THPT hiện nay dành nhiều thời gian cho việc chơi game, tham gia mạng xã hôi (facebook, zalo…) hơn dành nhiều thời gian cho việc đọc sách, học tập, mà mạng xã hội là nơi mà ngôn ngữ không chính thống được sử dụng tràn lan, HS quen với việc sử dụng ngôn ngữ ấy làm cho vốn từ vựng trở nên nghèo nàn. Khi vốn từ vựng yếu, việc trình bày hay nói một vấn đề gì cho người khác hiểu trở nên rất khó khăn, làm cho HS ngại nói dần dần năng lực nói trở nên yếu đi.

Thứ ba, Chương trình Ngữ văn THPT hiện hànhcóchú ý đến việc rèn nănglựcsử dụng ngôn ngữ, nhưng thời lượng quá ít, lại không yêu cầu kiểm tra đánh giá rèn luyện NL nói…

Một nguyên nhân rất quan trọng là ở trường, trong giờ học Ngữ văn với quy mô mỗi lớp học đôngHSnên giáo viên ít có thời gian rèn luyện NL nóicho từng HS. Một bộ phận giáo viên chú trọng rèn luyện NL viết, chưa có phương pháp linh hoạt, sáng tạo để động viên, khuyến khích, tạo điều kiện cho HS luyện nói hiệu quả.

Vì thế, giáo viên cần vận dụng những phương pháp dạy học linh động khơi gợi sự hứng thú và ý thức tự rèn luyện NL nói cho HS.

Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án vào rèn luyện năng lực nói tiếng Việt cho học sinh

Phương pháp DHTDA có thể được áp dụng phù hợp cho tất cả các môn học.Trong dạy học Ngữ văn, việc áp dụng DHTDA cũng mang lại nhiều hiệu quả. Với những đặc trưng riêng, chúng ta có thể vận dụng phương pháp DHTDA vào việc rèn luyện năng lực nói TV cho HS ở trường THPT. Sau đây là một số dự án học tập mà giáo viên có thể vận dụng vào việc rèn NL lực nói TV cho HS

*** Dự án “nhịp cầu văn học”.

Với dự án này, giáo viên có thể sử dụng tiết ngoài giờ lên lớp để triển khai cho HS thực hiện. Giáo viên sẽ tổ chức một buổi giao lưu giữa các nhóm học sinh với nhau, buổi giao lưu mang tên “nhịp cầu văn học”. Đề tài của buổi giao lưu xoay quanh những tác phẩm, tác gia đã được học trong chương trình. Học sinh thực hiện dự án theo nhóm học tập.

Để thực hiện dự án,học sinh sẽ chọn cho mình một vấn đề nào đó liên quan đến các tác phẩm, tác gia đã được học, thiết kế thành một bài thuyết trình (có tranh ảnh, clip…minh họa). Sản phẩm dự án sẽ là một phần thuyết trình trình bày về quan điểm, nghiên cứu của nhóm về vấn đề mà nhóm đã lựa chọn. Ngoài việc trình bày sản phẩm, các nhóm sẽ có phần đặt câu hỏi giao lưu, hoặc phản biện lại những vấn đề mà nhóm bạn trình bày để cùng nhau củng cố, học hỏi và mở rộng kiến thức Văn học.

Thực hiện dự án này học sinh sẽ rèn luyện được năng lực nói tiếng Việt, năng lực trình bày một vấn đề trước tập thể, bên cạnh đó dự án còn rèn luyện cho học sinh năng lực nghe và hồi đáp một vấn đề khi được nhóm bạn chất vấn. Với dự án này,năng lực nói tiếng Việt của các em sẽ được cải thiện tốt hơn, các em sẽ mạnh dạn hơn khi trình bày ý kiến của mình trước một tập thể, nếu được thực hiện thường xuyênthìvốn từ vựng của các em sẽ phong phú, khả năng nói lưu loát hơn.

*** Dự án cuộc thi hùng biện về chủ đề “Biển đảo quê em”

Với dự án này, giáo viên có thể tổ chức thành một cuộc thi rộng rãi cho toàn trường, có thể sử dụng tiết sinh hoạt dưới cờ để thực hiện. Giáo viên chia lớp thành từng nhóm học tập, thành lập một đội thi, triển khai chủ đề và hướng dẫn HS thực hiện. HS sẽ làm việc theo nhóm, sản phẩm dự án cuối cùng là một bài hùng biện để dự thi.

Ngoài việc trình bày quan điểm, hiểu biết của mình, HS còn chuẩn bị kiến thức để trả lời phần chất vấn của các nhóm bạn. Sau khi thực hiện xong dự án học tập này, HS sẽ rèn luyện được khả năng chuyển tải một văn bản dạng viết thành văn bản nói và trình bày trước tập thể. Khi trình bày quan điểm của mình, HS sẽ có một quá trình tra cứu để lựa chọn những từ ngữ chính xác nhất để chuyển tải hết ý mình cần thể hiện, qua đó vốn từ vựng của HS sẽ trở nên phong phú, khả năng nói sẽ trở nên lưu loát hơn.

Kết

Trên đây là một số dự án học tập nhằm rèn luyện năng lực sử dụng tiếng Việt cho HS. Khi thực hiện dự án học tập ngoài việc tuân theo các bước của quy trình thực hiện một dự án học tập, giáo viên cần lưu ý phải bám sát mục tiêu giáo dục của nhà trường, những quy luật khoa học về bản chất của hoạt động ngôn ngữ, của tâm lý học, của con đường hình thành nănglực. Rèn luyện năng lực nói TV phải bám sát nội dung, chương trình dạy học và phải được cá thể hóa theo từng đối tượng HS.

Với dung lượng của một bài viết ngắn, hy vọng sẽ góp một phần tại liệu học tập nhỏ, cũng như số ý tưởng về phương pháp dạy học cho giáo viên Ngữ văn và các bạn sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn nhằm cải thiện việc dạy - học Tiếng Việt và thực trạng rèn luyện năng lực sử dụng TV của HS ở THPT.

 

Tài liệu tham khảo

1.      Intel (2009), chương trình học theo Intel – Khóa học cơ bản/ Intel Teach Essentials, NXB Tổng hợp TP HCM.

2.      Trịnh Văn Biều, Phan Đồng Châu Thủy, Trịnh Lê Hồng Phương, “ Dạy học dự án – Từ lí luận đến thực tiễn”, Tạp chí khoa học ĐHSP, số 28/2011, trang 3 -12.

3.      Đỗ Hương Trà (2007), “ Dự án và tiến trình thực hiện”, Tạp chí giáo dục, số 157 kì 1 tháng 3 năm 2007, trang 12.

4.      Carl Rogers, Phương pháp dạy và học hiệu quả, NXB Trẻ, 2001

5.      Lê A, Phương pháp dạy học Tiếng Việt, NXB Giáo Dục Việt Nam

6.      Đặng Thành Hưng, Dạy học hiện đại, Lý luận, Biện Pháp, Kỹ Thuật, NXB Đại Học Quốc Gia Hà Nội, 2002

Kim Yến - DH11NV

  • Chưa có lời bình cho bài viết này.