Theo một công bố được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đưa ra trong dịp “Ngày hội đọc sách” tổ chức cách đây không lâu, rằng trung bình mỗi người Việt Nam đọc chưa đến 1 cuốn sách mỗi năm. Một đất nước mà tinh thần hiếu học đã trở thành truyền thống nhưng trong cuộc sống xã hội hiện tại lại quá ít người đọc sách, phải chăng đây là một nghịch lý đáng buồn?

Sinh viên thích thú với các tác phẩm của các tác giả An Giang tại triển lãm sách của Thư viện ĐHAG

Từ chuyện của nước mình

Từ xa xưa, cha ông ta đã coi việc đọc sách là một hành vi văn hóa cao đẹp, một thú vui tao nhã, một hoạt động trí tuệ, một sở thích có văn hóa. Còn nhớ, vua Lê Thánh Tông (1442 – 1497), một vị vua mà “Trống dời canh còn đọc sách – Chiêng xế bóng chửa thôi chầu”, thời đương triều đã ban chiếu Khuyến học trong cả nước làm dấy lên một phong trào ham học, ham đọc sâu rộng và lan truyền từ tầng lớp quý tộc đến thứ dân. Nước ta, kể cả những lúc binh biến chiến tranh khói lửa thì thói quen, sở thích đọc sách cũng vẫn duy trì và phát triển. Không chỉ đọc sách, người Việt Nam còn sưu tầm sách, xây dựng các tủ sách, thư viện để tạo điều kiện cho người người nhà nhà đọc sách. Ngoài ra còn viết sách, xuất bản sách và quảng bá sách…  Bằng cách đó, người Việt đã cố gắng tôn tạo và phát triển văn hóa đọc, quan trọng là ý thức được rằng văn hóa đọc là một trong những động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển của một xã hội nhân văn, hiện đại và văn minh.

Tuy nhiên, theo một công bố được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đưa ra trong dịp “Ngày hội đọc sách” tổ chức cách đây không lâu, rằng trung bình mỗi người Việt Nam đọc chưa đến 1 cuốn sách mỗi năm. Một đất nước mà tinh thần hiếu học đã trở thành truyền thống nhưng trong cuộc sống xã hội hiện tại lại quá ít người đọc sách, phải chăng đây là một nghịch lý đáng buồn?

Có rất nhiều nguyên nhân được mổ xẻ để lý giải cho thực trạng này. Làn sóng giải trí do các phương tiện công nghệ tiên tiến tiện nghi tràn đến và bao phủ lấy cuộc sống sinh hoạt của mỗi người chỉ qua một công cụ điều khiển từ xa, một cú click chuột, một ngón tay cảm ứng… Phim ảnh, truyền hình, trò chơi điện tử cùng những thành tựu kỹ thuật số, máy tính, điện thoại thông minh… đã chiếm hết những khoảng thời gian mà trước đây đó là những khoảng lặng riêng tư lý tưởng dành cho thói quen đọc sách và các thú vui tinh thần tao nhã khác. Xã hội phát triển đẩy con người chạy đua cùng nhịp sống gấp gáp, hối hả đến mức dễ dàng bỏ qua nhiều giá trị tinh thần bổ ích khác. Bên cạnh đó, xã hội hiện đại đầy đủ về vật chất cũng làm cho đời sống tinh thần, tình cảm, tư duy của con người cũng thay đổi, đặc biệt là giới trẻ. Thời gian của nhiều bạn trẻ phải chia ra một cách hoang phí cho thế giới ảo mà ở đó là những game online, là những mối quan hệ ảo trên mạng xã hội, là những thông tin tràn lan thiếu chọn lọc… làm thị hiếu thẩm mỹ thay đổi theo hướng tiêu cực. Trước thực trạng đó, không riêng gì văn hóa đọc rơi vào tình thế báo động mà các vấn đề khác của xã hội cũng trở thành mối bận tâm nhức nhối của những người tâm huyết, có ý thức và trách nhiệm với cộng đồng.

Đến chuyện của xứ người

Chỉ cần lướt vào công cụ tìm kiếm thông tin trên mạng, bấm từ khóa cần thiết, ghé mắt ngắm nhìn một vài quốc gia phát triển trên thế giới hoặc ở các nước Châu Á quanh ta, cũng đủ để giật mình và ngưỡng mộ văn hóa đọc ngày càng được bồi đắp, nâng cao của họ. Đó cũng là một trong những bí quyết để đất nước họ phát triển bền vững, xã hội văn minh và con người có văn hóa, ứng xử nhân văn.

Theo Nguyễn Hương (Bài viết Người Việt ít đọc sách – Báo Văn hóa thể thao du lịch, ra ngày 19/10/2013), ở Pháp, trung bình mỗi người dân đọc từ 20 cuốn sách/1 năm. Nông dân đọc trung bình khoảng 5 cuốn sách/1 năm; tầng lớp tri thức đọc khoảng 30-40 cuốn/1 năm, 1 số ít đọc 50 cuốn/1 năm. Người Pháp được xây dựng thói quen đọc sách thông qua hệ thống giáo dục từ tiểu học đến trung học. Học sinh trung học cơ sở của Pháp phải đọc toàn văn 36 tác phẩm từ thời thượng cổ trung cổ và hiện đại. Đến trung học, các em phải đọc hiểu văn học từ thế kỷ XVI cho đến nay. Thói quen đọc cũng được xây dựng từ hệ thống thư viện vô cùng phát triển và rộng khắp với số đầu sách phong phú và dồi dào, thủ tục mượn trả đơn giản, thuận lợi.

Hay người Do Thái, trong mỗi gia đình luôn luôn có một tủ sách thường được đặt ở vị trí đầu giường trẻ nhỏ và truyền từ đời này sang đời khác. Các bậc phụ huynh còn thấm cả nước hoa lên trang sách để tạo mùi hương hấp dẫn trẻ con đọc sách. Người Do Thái hiện vẫn sử dụng hình ảnh con lừa thồ sách để dạy các con mình không chỉ ham mê đọc sách mà còn phải biết ứng dụng kiến thức trí tuệ từ sách vở vào cuộc sống.  

Ở khu vực Châu Á, văn hóa đọc của các quốc gia khác như Nhật Bản, Singapore, Malaysia, Thái Lan… cũng cực kỳ phát triển. Theo thống kê của thư viện một trường tiểu học thuộc thành phố Nago - tỉnh Okianawa (Nhật), trung bình, một học sinh tiểu học Nhật đọc gần 20 quyền sách/tháng. Các em say sưa tìm hiểu sách từ thế giới tự nhiên vũ trụ, động thực vật đến khoa học xã hội như lịch sử, văn học, kể cả sách kỹ năng sống, giáo dục, tâm lý. Cách đây 10 năm, số sách người Malaysia đọc trung bình là 2 cuốn/1 năm nhưng cho đến năm 2011, 2012 con số này đã lên trên 10 cuốn/1 năm, và tất nhiên đến nay con số đó không hề dừng lại…

Và câu chuyện của chúng ta…

Là một người bình thường, gắn với công việc bình thường, đọc sách đã rất có ý nghĩa và bổ ích, nhất là để tiếp thu kiến thức, hoàn thiện nhân cách, làm phong phú tâm hồn. Là một trí thức (đặc biệt là sinh viên, học sinh, hơn thế nữa là giáo viên, giảng viên) thì việc đọc sách còn là nghĩa vụ, là trách nhiệm. Tuy nhiên, cái gọi là bổn phận đó phải được nâng lên thành sở thích, thành thói quen, thành đam mê. Những thể loại sách đọc cũng không chỉ dừng lại ở giáo trình tài liệu tham khảo mà còn phải mở rộng phong phú đa dạng hơn để đáp ứng nhiều mặt của cuộc sống người trí thức. Nói không quá lời, chúng ta còn phải xem việc đọc sách như là cách chúng ta hít thở mỗi ngày để tiếp nhận năng lượng sống. Sách phải trở thành bạn thân, thư viện phải là mái ấm, tủ sách phải là nơi chốn kề vai tựa đầu trong sinh hoạt, trong cuộc sống hàng ngày của mỗi chúng ta.

Chúng ta không chỉ đọc sách, chúng ta còn phải trao đổi và chia sẻ những kỹ năng đọc sách hiệu quả đến nhiều người, quan trọng hơn, chúng ta còn truyền niềm cảm hứng đọc sách đến cho tất cả mọi người…

Hãy bắt đầu bằng những việc làm cụ thể thiết thực nhất. Những món quà dành cho nhau vào dịp sinh nhật, vào những ngày lễ đặc biệt trong năm, vào những bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời ai đó (thi đậu, tốt nghiệp), tại sao không là một quyển sách hay với lời đề tặng ý nghĩa? Một cuộc dạo chơi, tại sao không chọn địa điểm là nhà sách để lưu lại một kỷ niệm đẹp đáng nhớ? Một cuộc hẹn hò trong quán nước, quán ăn, câu chuyện bàn luận sôi nổi rôm rả của bạn bè, sao không cùng bàn bạc tranh luận về một quyển sách hay được dư luận quan tâm mà mọi người trước đó đã chuyền tay nhau đọc? Những lúc rảnh rỗi, thay vì lướt web, chơi game, online tán gẫu, tại sao không mang theo trong ba lô của mình một quyển sách nào đó để có thể mở ra đọc bất cứ lúc nào? Trên Facebook, những status ghi lại tâm trạng cá nhân, sao không có thêm những cảm nhận về một nhân vật ấn tượng, một tình tiết khó quên hay những trích dẫn để lại nhiều suy ngẫm từ quyển sách mà mình mới đọc, kèm theo hình ảnh chủ nhân đang “tự sướng” cùng một quyển sách tuyệt vời của mình để chia sẻ cho bạn bè?

Khi cùng vui cùng buồn, cùng khóc cùng cười qua từng trang sách, ta chợt nhận ra, sách đã làm cho tâm hồn tình cảm của mình trở nên phong phú hơn. Để rồi trong đối nhân xử thế với những mối quan hệ quanh mình, ta cũng trở nên tinh tế, nhạy cảm và sâu sắc hơn.

Khi vỡ ra nhiều điều mới mẻ bổ ích từ trang sách, ta chợt nhận ra mình trở nên trí tuệ hơn, hiểu biết hơn chính ta ngày hôm qua. Nhưng ta cũng đồng thời thấy mình còn nhiều hạn chế, kém cỏi để trở nên biết khao khát tìm kiếm khám phá những điều thú vị mới còn chờ đợi mình đâu đó trên trang sách, bằng cách đó, ta sẽ hoàn thiện mình hơn, hiểu mình, hiểu người nhiều hơn để sống tốt, sống đẹp, sống có ích hơn.

Vậy thì, còn đợi gì nữa, bạn hãy bắt đầu ngay từ bây giờ, với một quyển sách nào đó, một cách háo hức và nghiêm cẩn, bạn hãy lần giở một cách trang trọng từng trang để bước vào thế giới tuyệt vời của sách. Ở đó, bạn sẽ bắt đầu một hành trình đẹp và ý nghĩa để có thể đi sâu vào bản ngã của mình, đồng thời bắc cầu đến với mọi người và cùng hướng về tương lai với những giá trị tinh thần tốt đẹp hơn…

 

Ngày 24/2/2014, Thủ tướng Chính Phủ đã ký Quyết định số 284/QĐ-TTg lấy ngày 21/4 hàng năm là ngày Sách Việt Nam nhằm khuyến khích và phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, nâng cao nhận thức của nhân dân về ý nghĩa to lớn và tầm quan trọng của việc đọc sách đối với việc phát triển kiến thức, kỹ năng và phát triển tư duy, giáo dục và rèn luyện nhân cách con người.

Trần Tùng Chinh - K.SP

  • Phan Phước Vạn

    Thời nay công nghệ lên ngôi, thì việc đọc sách trở thành một vấn đề xa xỉ đối với các bạn trẻ và đối với mọi người trong xã hội. Nếu như bạn muốn tìm một lời giải thích cho một vấn đề nào đó hoặc tìm kiếm thông tin mà mình cần thì cách nhanh nhất là tìm đến google, tuy trên google có khi sai, nhưng nếu bạn có chọn lọc và so sánh thì việc sai sẽ giảm thiểu. Còn việc tìm kiếm tài liệu qua sách thi đòi hỏi bạn phải có bộ óc kiên trì, vì có thể tốn nhiều thời gian nếu như bạn lựa chọn sai tài liệu và phải đọc lại tài liệu khác. Tìm kiếm tài liệu thông qua internet so với việc tìm kiếm qua sách thì chúng ta thấy tìm kiếm qua internet sẽ tìm nhanh và nhiều hơn việc tìm kiếm qua sách. Những điều đó cũng trở thành nguyên nhân mà bạn trẻ trở nên ít đọc sách.