Vào lúc 15 giờ 30 chiều ngày 7/9/2006 vừa qua, thầy Chủ nhiệm khoa sư phạm đã có một buổi làm việc với GVCN và Lớp trưởng của 93 lớp các hệ, ngành đào tạo của khoa để bàn về công tác chủ nhiệm trong năm học mới 2006 – 2007

"Cẩm nang công tác chủ nhiệm"

Đúng như nội dung thông báo, phần lớn thời gian của buổi họp mặt, thầy Hồ Văn Các, chủ nhiệm khoa Sư phạm đã sinh hoạt một cách rất chi tiết, cụ thể và đầy đủ nội dung, cách thức của công việc chủ nhiệm; những quyền lợi nghĩa vụ của Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) kèm theo một tài liệu được biên soạn khá công phu dành tặng cho mỗi GVCN - mà trang bìa in khá lớn dòng chữ "Cẩm nang công tác chủ nhiệm"(Gọi tắt là CNCTCN).

Phần nội dung, CNCTCN chia ra khá nhiều đề mục nhỏ: Từ những vấn đề có tính "cơ sở lý luận" như nhiệm vụ quyền hạn của GVCN, công việc của Văn thư khoa (để GVCN kết hợp làm việc), nhiệm vụ quyền hạn của BCS lớp... đến những vấn đề rất cụ thể như hoạt động trong tiết chủ nhiệm, công tác chủ nhiệm tháng 9, 10, hàng tháng, cuối học kỳ, cuối khoá, biên bản họp lớp...Và còn hàng loạt những vấn đề quan trọng khác mà GVCN cũng cần phải "quán triệt" như quy chế đánh giá, tiêu chí, quy trình đánh giá kết quả rèn luyện; vấn đề nội quy, trang phục, vệ sinh...

Đứng trên phương diện công việc, CNCTCN quả thật là một "tài liệu gối đầu" cần thiết. GVCN khi gặp "sự cố", chỉ việc tìm đến CNCTCN, giở ra trang mục quan tâm là có thể giải quyết một cách có cơ sở những vấn đề nảy sinh từ công tác chủ nhiệm của mình. Trong hành trang giảng dạy của GV khi đứng lớp, CNCTCN sẽ trở thành một công cụ đắc lực hỗ trợ cho GV hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Như vậy đã rõ, đầu năm học mới, Ban chủ nhiệm khoa Sư phạm đã có những động thái tích cực hướng đến việc chấn chỉnh việc thực hiện quy chế của SV từ sự quan tâm và đánh giá cao vai trò của GVCN trong công tác chủ nhiệm - một nhiệm vụ không thể thiếu trong công tác của mình.

Tuy nhiên, đứng trên phương diện mối quan hệ giữa GVCN và SV lớp chủ nhiệm (theo nghĩa rộng của mối quan hệ này), dường như có những điều mà CNCTCN không thể nào nói hết được. Vậy thì, GVCN khi nhìn "xuyên" qua CNCTCN, họ thấy điều gì trong công việc chủ nhiệm của mình trên thực tế ?

"Lý thuyết màu xám còn cây đời mãi mãi xanh tươi"

Thực tế, có khi giữa thầy cô chủ nhiệm và sinh viên các lớp Đại học (ĐH) và Cao đẳng (CĐ) - những người đã bắt đầu vào giai đoạn trưởng thành và định hình về mặt nhân cách, thích khẳng định mình - không phải bao giờ cũng tìm được tiếng nói chung. Một số GVCN cho rằng (và điều này không phải là không hợp lý) ĐH và CĐ không phải là một trường cấp bốn mà sinh viên năm nhất không phải là học sinh lớp 13. Về phía sinh viên (SV), họ cũng chưa phân biệt được đâu là sự gò ép vào khuôn khổ theo quy chế, đâu là sự tự giác chấp hành những điều luật mà một người trưởng thành có ý thức luôn cho đó là tất yếu và cần thiết. Và như thế, về mặt tâm lý, dường như chưa có một sự "đả thông" tư tưởng ở cả hai phía.

Người thầy chủ nhiệm cảm thấy mình hoặc trở thành một người khó tính, có khoảng cách với SV khi buộc họ vào những quy định; hoặc cảm thấy mình quá dễ dãi khi để cho SV tự ý thức chấp hành và thực hiện quy chế. Còn SV, đa số họ chỉ nhìn thấy tính hình thức của những quy định nhưng chưa đủ tự giác để thấy rằng trong bất cứ môi trường nào con người đều phải sống và làm việc theo luật để ổn định trật tự cuộc sống. Và kết quả, SV thì đối phó, thầy cô chủ nhiệm thì tiến hành công việc khá cảm tính theo tính cách của từng người: Nghiêm khắc và dễ dãi, phóng khoáng và khuôn khổ, bất cần không quan tâm hoặc tự trọng kiểu thực hiện một cách miễn cưỡng các yêu cầu để đừng ai phê bình nhắc nhở mình...Và còn nhiều sự "phân hoá" khác nữa.

Thực ra, công tác chủ nhiệm cũng là một nghệ thuật. Nếu thực sự công việc đến lớp chỉ là việc truyền thụ kiến thức thì quả tình vai trò người thầy còn khiếm khuyết nhiều lắm. Công tác chủ nhiệm chính là một "nghệ thuật sống" trong mối quan hệ trực tiếp giữa thầy và trò - và đôi khi vai trò này không chỉ và không nên dừng lại ở lớp học mà mình được phân công chủ nhiệm. Chính vì thế, "chủ nhiệm" còn là sự đồng hành và chia sẻ, tư vấn và cố vấn, biết lắng nghe và thấu hiểu, nghiêm khắc mà tình cảm, nguyên tắc mà lại rất linh hoạt...Công tác chủ nhiệm quả là một thử thách để khẳng định bản lĩnh của người thầy. Và nghề giáo còn yêu cầu ở người thầy chủ nhiệm ngay cả trong mọi môi trường sống của họ ở nghĩa rộng. Thầy phải thực sự là thầy không chỉ trên bục giảng mà còn cả ngoài giờ lên lớp. Lúc đó, công việc chủ nhiệm đâu chỉ gói gọn trên quy định số tiết kiêm nhiệm, đâu phải chỉ là sự gặp gỡ mang tính hành chính ở ngày thứ hai đầu tuần mà còn ở mọi nơi, mọi lúc, mọi điều kiện có thể.

Có lớp, giờ chủ nhiệm rất nặng nề bởi những điều không hài lòng của GV dành cho SV được giải tỏa bằng những góp ý phê bình khá nặng nề, BCS lớp biến những quy định thành những ràng buộc để tỏ ra bất mãn hoặc nổi loạn. Nhưng có những lớp giờ chủ nhiệm lại rất nhẹ nhàng và sinh động, những thông báo luôn được cập nhật bởi một BCS linh động. Những tổng kết nhận xét tuần rất đơn giản vì các thành viên rất thoải mái chấp hành, thời giờ còn lại để các bạn hứng thú với những trò chơi, với những diễn đàn "mini" về các vấn đề rất sinh viên... Kinh nghiệm cho thấy rằng, một lớp học đoàn kết hòa đồng, yêu thương giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và sinh hoạt, tập thể lớp đó sẽ tuân thủ những quy định của nhà trường một cách rất tự nhiên. Chúng tôi trộm nghĩ, đó mới chính là điều mà GVCN cần xây dựng được ở lớp mình. Định hướng, nhắc nhở SV bởi các quy định nhưng không nên lấy các quy định đó làm áp lực để SV phải đối phó mà giúp họ nhận ra đó là cuộc sống vốn có với những luật lệ quy định không thể khác giúp cho con người trưởng thành (Tất nhiên là bộ phận quản lý phải mạnh dạn tháo bỏ những quy định mang tính hình thức - kiểu làm khổ nhau không cần thiết). Điều quan trọng đối với SV, đặc biệt là SV sư phạm là trong tương lai, họ sẽ tiếp tục trở thành những hình mẫu cho học sinh ngắm nhìn, ngưỡng mộ và khâm phục; từ đó soi mình theo, thậm chí có học sinh còn sẽ xem GV của mình như thần tượng, có ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình định hình nhân cách sau này của họ.

Trong công việc chủ nhiệm của mình, vấn đề ở chỗ, chúng ta, với quá nhiều những bận rộn cho các giáo trình và tài liệu giảng dạy, cho các đề tài và các công trình nghiên cứu khoa học - công việc chính yếu của một giảng viên Đaị học - có cảm giác công tác chủ nhiệm quá phiền toái và chiếm không ít thời gian. Vậy thì, tìm niềm vui trong công việc của một cố vấn, lấy công tác chủ nhiệm để luôn nghĩ rằng SV luôn dõi theo và học hỏi nhân cách, bản lĩnh của một người thầy. Biết đâu lúc đó, công tác chủ nhiệm lại trở thành "một phần tất yếu của cuộc sống" ?

Một vài hình thức cụ thể của công tác chủ nhiệm

-          Tạo điều kiện cho SV năm nhất gặp gỡ các SV năm 2, năm 3, năm 4 và ngược lại. GVCN chọn lọc một số đại diện tiêu biểu là khách mời đến với lớp chủ nhiệm trong giờ sinh hoạt chủ nhiệm. Những cuộc giao lưu như vậy sẽ nảy sinh rất nhiều vấn đề để SV có thể thảo luận: Về phương pháp học tập ở Đại học, về bản lĩnh khi phải sống xa nhà, về việc làm thêm, về những kỹ năng sống khác - đặc biệt là tình yêu thời sinh viên

-          Chia ra mỗi tổ phụ trách một tuần sinh hoạt chủ nhiệm, thiết kế nội dung sinh hoạt cho tập thể lớp: Hát tập thể, chơi những trò chơi vừa dí dỏm vừa trí tuệ...

-          Huy động chất xám của tập thể lớp chủ nhiệm để xây dựng lớp bằng những hình thức sinh động. Chẳng hạn diễn đàn "Nếu tôi là lớp trưởng", "Ngày đầu tiên là bí thư chi đoàn lớp, tôi sẽ làm gì ?", "Tổ chức những game show mini ở lớp như thế nào ?"...

-          Tổ chức những chuyến đi thực tế nho nhỏ, ít tốn kém thời gian, tiền bạc và công sức nhưng lại rất ý nghĩa. Ví dụ như đi thăm trường Trẻ em khuyết tật An Giang, thăm viện dưỡng lão...

-          Tổ chức sinh nhật tháng cho các thành viên của lớp: Đơn giản tiết kiệm nhưng thể hiện sự quan tâm của lớp dành cho từng thành viên.

-          Quan tâm đến những chủ đề lớn trong năm nhưng gần gũi với SV để tư vấn cho lớp tổ chức các hình thức họp mặt nhằm làm mới hơn giờ sinh hoạt (Tết Trung thu, Lễ Nhà giáo, Lễ Giáng sinh, ngày Valentine, ngày 8-3...)

-          Tận dụng hiện tượng nhóm bạn, đôi bạn để lồng ghép các nội dung học tập, thảo luận, giúp bạn, chia sẻ thông tin...(SV ở bậc học này thiên về sinh hoạt nhóm bạn cùng sở thích hoặc "đôi bạn" và họ thường có xu hướng tạo sự "cách biệt" với tập thể lớp)

-          Ngoài ra là những hoạt động khác thường nảy sinh trong năm học mà GVCN không thể nào "lên kế hoạch" được: Thăm bạn bạo bệnh, phúng điếu tang gia, chúc mừng thăm hỏi, quyên góp giúp bạn khi khó khăn, mất mát...

Như đã trình bày, công tác chủ nhiệm là cả một nghệ thuật, nên thật khó khăn khi GVCN thực hiện một cách máy móc theo "cẩm nang công tác chủ nhiệm". Một vài gợi ý trên đây cũng chỉ để nhằm một mục đích khiêm tốn rằng GV có thể tham khảo khi cần thiết. Điều quan trọng chính là sự vận dụng sáng tạo vào tình hình thực tế lớp mình chủ nhiệm. Từ đó những giờ chủ nhiệm, trong và ngoài quy định của thời khóa biểu sẽ thực sự là niềm vui và là cơ hội để kết chặt mối quan hệ vừa tình cảm thân thiện vừa đầy sự tôn trọng lẫn nhau của GVCN và các bạn SV.

Trình Chân

Khoa Sư Phạm

Trình Chân

  • Chưa có lời bình cho bài viết này.