45 năm qua, niềm vui ấy sẽ không bao giờ phai nhạt, không bao giờ đổi thay. Và sự kỳ vọng ấy sẽ còn lớn hơn để cho em và các bạn – những tân sinh viên của một mùa khai giảng – đi xa hơn, tiến xa hơn, mang theo sự vươn mình, chuyển mình và vượt mình của cả nền giáo dục nước nhà đang trong cơn sóng gió…

Cách đây 45 năm, năm 1961, giữa những đạn bom ác liệt của kẻ thù, những ngôi trường Đại học ở miền Bắc nước ta - nơi đào tạo nhân tài vẫn hiên ngang đứng vững trong những tháng ngày gian khổ nhất. Và ở đó, thay cho từng lớp đàn anh đàn chị trưởng thành đã ra trường, năm nào những tân sinh viên cũng háo hức bước vào "khuôn viên mơ ước" để bắt đầu một bước ngoặt mới quan trọng trong cuộc đời mình.

45 năm trôi qua, giờ đây đọc lại "Nghe em vào Đại học" của Nhà thơ Giang Nam, vẫn cứ lại bồi hồi bổi hổi một niềm vui khó diễn đạt bằng lời với các sinh viên mới... Mà không bồi hồi sao được ? Cả một năm miệt mài đèn sách cho mấy kỳ thi cam go; cả 12 năm "ngày hai buổi đến trường" vất vả; cả bao kỳ vọng từ những người yêu thương gửi gắm niềm tin, gửi cả món nợ ân tình không biết kể làm sao cho hết... Vậy nên mới có cái tâm trạng "điển hình" này khi nghe cái tin - thật khó giữ cho được bình tĩnh để mà tin:

"Nghe em vào đại học
Nửa tin, nửa ngờ tên lại trùng tên...

Bài thơ mở đầu giản dị như vậy đó, nhưng lại mở ra một tâm trạng không đơn giản chút nào. Cái nửa tin nửa ngờ, bán tín bán nghi. "Tin" vì em của anh là một người đầy nghị lực, em đã vượt qua bao khó khăn thiếu thốn của một cuộc sống đầy vất vả lo toan để thể hiện một quyết tâm đến kỳ lạ. "Ngờ" vì chuyện "học tài thi phận" vẫn là chuyện xưa nay. Hơn nữa, kỳ thi vào Đại học khắc nghiệt nhường nào, cái tỉ lệ chọi đáng sợ luôn là nỗi lo của những người thiếu tự tin như anh phải không em ? Nhưng rồi, cái tâm trạng ấy đã vụt vỡ òa thành niềm vui khi chính em của anh thông báo cái tin đặc biệt ấy - quả là một thông tin xứng đáng mang đến một trong những niềm hạnh phúc nhất trong cuộc đời của con người.

Hôm nay nhận được thư em
Nét chữ nghiêng nghiêng cười trên giấy trắng
Anh ngồi đây thấy trời hửng nắng
Trên Hồ Gươm và trên mái đầu em
Ngọt gió quê hương, sông rạch dịu hiền...

Thơ Giang Nam thật giản dị với một câu chuyện kể cảm động, có thời gian, có không gian, có tâm trạng nhân vật trữ tình...Và quan trọng hơn cả là có cái xúc cảm chân thành đến mức, ta như cảm thấy ông nói hộ cho ta khi nghe tin đứa em yêu quý của mình đã đậu vào Đại học. Niềm vui tràn ngập trong đoạn thơ, trên nét chữ nghiêng nghiêng cười, trên cái nắng Hồ Gươm tươi tắn - dù chỉ là trong sự hình dung, trong cái ngọt ngào của ngọn gió quê hương. Cả không gian, cả thời gian và tâm trạng đã đầy ắp niềm vui; hay cái niềm hạnh phúc to tát ấy chỉ có thể nhờ thời gian và không gian cùng chia sẻ nếu không nó sẽ tràn trề, sẽ lai láng đến mức người trong cuộc chỉ còn có thể "ngộp thở" trong vui sướng.

Và một cách thật tự nhiên, trong dòng liên tưởng của anh, những gian khổ, khó khăn - cái giá đắng nghét của thành công để cho ta cảm nhận đầy đủ nhất vị ngọt ngào của niềm vui bất tận - ồ ạt hiện về.

Miền Nam, em ơi còn nhớ
Kháng chiến năm nào gian khổ
Đồn giặc bủa vây, thôn xóm điêu tàn
Trường: giặc đốt rồi, còn lại ánh trăng
Giữa hai trận càn, anh dạy em học chữ.
Mẩu than đen vẽ lên tường gạch đỏ
Những lá cờ sao bên những vòng tròn
Đầu nghiêng nghiêng nét chữ run run...

Tất nhiên, cái gian khổ của chiến tranh ngày xưa không thể có gì sánh nổi nhưng bài thơ vẫn nhẹ nhàng nhắc nhở ta khi đọc lại nó trong những năm tháng hòa bình mà những người nghèo khó như anh em mình đã phải trải qua. Bao nhiêu thử thách, bao nhiêu khó khăn. Thậm chí có lúc tưởng chừng như gia đình không vượt qua được nữa. Thế nhưng cái mơ ước cháy bỏng của mẹ cha - những người không may mắn được học hành; cái mong mỏi thiết tha của anh - người đã sớm cởi bỏ chiếc áo trắng học trò lao vào cuộc mưu sinh đế đàn em của mình được đến trường...Tất cả đã thôi thúc em không quỵ ngã trong những ngày gian nan nhất. Không có điều kiện đi học thêm cùng chúng bạn, một buổi đến trường, một buổi phải phụ giúp gia đình. Rồi những đêm không có điện chỉ có ánh đèn dầu leo lét, rồi những buổi sáng đến trường bụng đói meo, những buổi trưa đội cái nắng gay găt trên đầu đi bộ về nhà khi tan lớp...

Có những buổi, em học bài không thuộc,
Anh không mắng nhưng em buồn, em khóc
Thương em, anh cố dỗ dành:
"Ráng học sau này cho được bằng anh
Để chép bài ca , đọc thông tin tức!"
Ôi! mơ ước tầm thường, đơn giản nhất
Sao ngày xưa vẫn quá lớn, em ơi!

Vâng, có những mơ ước tưởng chừng như quá đỗi tầm thường đơn giản; vậy mà ngày xưa đối với anh vẫn quá lớn. Anh của em đã không thể bước tiếp trên con đường học vấn. Nhà mình nghèo, lại là anh Hai lớn, anh đã phải nghỉ học khi mới vừa lên lớp 9. Rồi theo ba đi phụ hồ, đi cấy mướn, đã bao lần anh đứng rưng rưng nhìn những bạn đồng trang lứa của mình tung tăng cắp sách đến trường...

"Bài ca" hôm nay em chép được rồi
Không phải bài "Đoàn quân đi..." thuở trước
Anh chưa bước chân vào trường đại học
Chưa lên giảng đường, chưa mặc áo sinh viên
Chưa biết vì sao ngày, tối tiếp liền
Chưa biết quê ta nơi nào nhiều quặng

Ôi, nhân vật người anh trong bài thơ thật đẹp, thật đáng yêu, ở anh toát lên sự hy sinh thật giản dị mà ngọt ngào, anh đã làm điều rất ý nghĩa một cách rất hồn nhiên. Nhưng giờ đây, khi nghe em vào đại học, anh đã gửi vào niềm vui của em bao nhiêu kỳ vọng, kể cả bao mơ ước không thành của cuộc đời mình

Thầy giáo dạy em năm trước học vần
Vẫn chưa vượt quá chương trình cấp một!
Vẫn chật vật với những bài số học
Thư viết cho em phải xóa, sửa mấy lần
Anh không buồn vì anh biết em anh
Đang ngồi thay anh dưới mái trường đại học.

Đọc bài thơ mà ta cứ rưng rưng. Hóa ra đây không phải là một bài thơ diễn tả niềm hạnh phúc vô bờ của một tân sinh viên chuẩn bị bước chân vào mái trường Đại học, mà là niềm hân hoan sung sướng tột cùng của một người anh - người chưa bao giờ, và chắc là sẽ khó có bao giờ đặt chân đến giảng đường, để có dịp ngồi say mê chăm chú hướng về bục giảng rồi đêm về thao thức với những công trình nghiên cứu. Nhưng xét cho cùng, thì bài thơ vẫn viết về niềm hạnh phúc đấy thôi, thứ hạnh phúc lặng thầm ẩn sâu, đầy giá trị của sự hy sinh. Thế mới biết, đằng sau niềm vui của những tân sinh viên là bao nhiêu mồ hôi, bao nhiêu giọt nước mắt của người thân. Mà mồ hôi ấy, nước mắt ấy cũng là sự hóa thân từ yêu thương, từ san sẻ, hy sinh...

45 năm qua, niềm vui ấy sẽ không bao giờ phai nhạt, không bao giờ đổi thay. Và sự kỳ vọng ấy sẽ còn lớn hơn để cho em và các bạn - những tân sinh viên của một mùa khai giảng - đi xa hơn, tiến xa hơn, mang theo sự vươn mình, chuyển mình và vượt mình của cả nền giáo dục nước nhà đang trong cơn sóng gió...

Trình Chân

Khoa Sư Phạm

 

Trình Chân

  • Chưa có lời bình cho bài viết này.